“Çocuğum yemek yemiyor ama abur cubur, cips, çikolata ve bisküvi görünce duramıyor.” Bu cümle, çocuk endokrinoloji polikliniklerinde ebeveynlerden en sık duyulan şikâyetlerden biridir.
Günümüzde paketli gıdaların kolay ulaşılabilir olması, yoğun reklamlar ve değişen beslenme alışkanlıkları nedeniyle çocuklar her zamankinden daha fazla abur cubura maruz kalmaktadır. Ancak sürekli abur cubur istemek yalnızca bir alışkanlık meselesi değildir.
Bazı çocuklarda düzensiz öğünler, yetersiz uyku, hareketsiz yaşam tarzı ve hatta hormonal faktörler bu isteğin artmasına neden olabilir. Bu nedenle sorunun kaynağını doğru anlamak, çözümün ilk adımıdır.
Abur cuburlar, çocukların damak tadına hitap edecek şekilde özel olarak üretilir. Yüksek miktarda şeker, yağ ve tuz içeren bu ürünler beyindeki ödül mekanizmasını harekete geçirir ve tüketildikçe yeniden istenmelerine neden olabilir.
Buna karşılık sebze, meyve veya ev yemekleri daha doğal tatlara sahip olduğundan çocuklara ilk etapta daha az cazip gelebilir. Özellikle erken yaşlarda sık paketli gıda tüketen çocukların doğal besinlere alışması daha zor olabilir.
Araştırmalar, çocukların bir yiyeceği benimsemesi için bazen 10-15 kez farklı şekillerde karşılaşması gerektiğini göstermektedir. Bu nedenle bir besini reddetmesi, onu asla sevmeyeceği anlamına gelmez.
Sürekli tatlı istemenin arkasında farklı nedenler bulunabilir.
Bunlar arasında:
yer alabilir.
Özellikle kahvaltıyı atlayan çocuklarda gün boyunca hızlı enerji sağlayan şekerli yiyeceklere yönelme daha sık görülür. Protein ve lif açısından zengin öğünler ise uzun süre tokluk sağlayarak bu isteği azaltabilir.
Bu soru ebeveynlerin en çok merak ettiği konuların başında gelir. Her gün düzenli olarak abur cubur tüketmek kısa vadede yalnızca kilo artışına neden olmaz; uzun vadede çocuk sağlığını birçok açıdan etkileyebilir.
Sürekli abur cubur tüketen çocuklarda:
Özellikle büyüme çağındaki çocuklarda alınan kalorinin önemli bir kısmının besleyici değeri düşük ürünlerden gelmesi; vitamin, mineral ve protein eksikliklerine de zemin hazırlayabilir.
Şeker doğrudan boy kısalığına neden olmaz. Ancak sürekli yüksek kalorili ve düşük besin değerine sahip gıdalarla beslenen çocuklarda büyüme için gerekli protein, demir, çinko ve vitaminlerin yetersiz alınması söz konusu olabilir.
Bu durum zamanla büyüme hızını olumsuz etkileyebilir.
Özellikle sadece makarna, cips, çikolata ve paketli ürünlerle beslenen çocuklarda boy uzaması ile kilo artışı arasındaki denge bozulabilir. Çocukların sağlıklı büyüyebilmesi için yalnızca kalori değil, kaliteli besin öğeleri de gereklidir.
Çoğu çocukta neden davranışsal ve çevresel faktörlerdir. Ancak bazı durumlarda altta yatan tıbbi nedenler araştırılmalıdır.
Özellikle:
gibi belirtiler varsa çocuk endokrinoloji değerlendirmesi gerekebilir.
Her iştah artışı hormon bozukluğu anlamına gelmese de bazı metabolik ve hormonal hastalıklar bu tabloya katkıda bulunabilir.
Evet. Son yıllarda yapılan çalışmalar, yetersiz uyku ile iştah kontrolü arasında güçlü bir ilişki olduğunu göstermektedir.
Az uyuyan çocuklarda:
Bu nedenle yalnızca beslenmeye odaklanmak yeterli değildir. Yaşa uygun ve kaliteli uyku düzeni de sağlıklı iştah kontrolünün önemli bir parçasıdır.
Televizyon, tablet ve telefon kullanımı arttıkça abur cubur tüketiminin de arttığı bilinmektedir.
Bunun başlıca nedenleri şunlardır:
Ekran karşısında yemek yiyen çocuklar genellikle ne kadar yediklerinin farkına varamazlar. Bu durum gereğinden fazla kalori alımına neden olabilir.
Başarılı bir değişim için tüm ailenin sürece katılması gerekir.
Etkili yöntemler arasında:
yer alır.
Çocuklara sağlıklı beslenme konusunda baskı yapmak yerine doğru örnek olmak çoğu zaman daha etkili sonuç verir.
Uzmanlar genellikle katı yasakların uzun vadede işe yaramadığını belirtmektedir.
Tamamen yasaklanan yiyecekler çocukların gözünde daha cazip hale gelebilir. Bunun yerine kontrollü ve planlı tüketim yaklaşımı daha sağlıklıdır.
Örneğin özel günlerde veya belirlenen zamanlarda sınırlı miktarda tüketim sağlanabilir. Böylece çocuk hem ölçülü tüketmeyi öğrenir hem de yasak algısı oluşmaz.
Abur cubur isteği her çocukta görülebilir. Ancak aşağıdaki belirtiler eşlik ediyorsa değerlendirme yapılması önemlidir:
Erken dönemde yapılan değerlendirme sayesinde hem olası sağlık sorunları tespit edilebilir hem de çocuk sağlıklı beslenme alışkanlıklarını daha kolay kazanabilir.
Çocukların zaman zaman abur cubur istemesi normaldir. Ancak bu isteğin günlük hayatın merkezine yerleşmesi, öğünlerin yerini alması veya kilo artışıyla birlikte görülmesi dikkatle değerlendirilmelidir. Çocuğun beslenme düzeni, uyku alışkanlıkları, fiziksel aktivite düzeyi ve büyüme süreci bir bütün olarak ele alınmalıdır.
Unutulmamalıdır ki amaç sadece abur cuburu azaltmak değil, çocuğun yaşam boyu sürdürebileceği sağlıklı beslenme alışkanlıkları kazandırmaktır. Bu süreçte ailelerin tutumu, çocuğun gelecekteki sağlık davranışlarını şekillendiren en önemli faktörlerden biridir.
Uzm. Dr. Özgecan DemirbaşÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları UzmanıÇocuk Endokrinoloji Uzmanı
Uzm. Dr. Özgecan Demirbaş